Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi

Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı

Doktora Tezi Özeti

Çok Boyutlu Sağlık Anketi-ÇSA'nın (MHQ) Türkiye'ye Uyarlanması, Bu Ankete Dayalı Çalışmanın Menderes İlçesinde Uygulanması

Özlen Turgul

Danışman: Fethi Doğan

Bu araştırma ile, Çok Boyutlu Sağlık Anketi ÇSA, Türk Toplumuna uyarlanmıştır. ÇŞA’nın Türkçe versiyonun geçerlilik ve güvenirliği araştırıldıktan sonra Menderes Bölgesindeki halkın sağlık geliştirici tutum ve davranışları ile bunlara etki eden psikolojik durumları ortaya koymak amacıyla Bausell Ölçeği ile birlikte uygulanmıştır. Araştırma sosyokültürel özellikler açısından çeşitlilik içeren ve kırsal-kentsel özellikleri birlikte içeren Menderes ilçe merkezinde yapılıştır. Araştırmaya 937 kişi katılmış toplanan anketlerin 796’sı değerlendirmeye alınabilmiştir. ÇSA’nın Türkçeye çevrilmesini içinde her iki dili de aynı derece bilen iki kişinin bulunduğu farklı meslek guruplarından dokuz kişi tarafından oluşturulmuş bir çalışma gurubu gerçekleştirilmiştir. Anadili Amerikan İngilizce’si olan bir kişinin geri çevirisi ile anketin çevir ve adaptasyonun doğruluğu kontrol edilmiştir. ÇSA Türkçe Versiyonu kapsamındaki 18 alt bileşenin güvenirliğini değerlendirmek üzere iç tutarlıklarına Cronbach Alpha katsayıları üzerinden bakılmış Sağlık Kontrolünde Şans ve Kader, Sağlık Beklentisi Olarak İyimserlik ve Sağlık Durumu dışındaki ölçeklerin Cronbach Alpha katsayıları üzerinden güvenirlik açısından kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur. Geçerlilik değerlendirmesi için faktör analizi uygulanmış faktör analizinde orijinal anketteki madde dağılımına oldukça yakın bir faktör dağılımı olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar bağlamında, ÇSA bundan sonraki çalışmalarda kullanılabilecek şekliyle ortaya konmuştur. Sitematik tabakalı örnekleme yöntemiyle seçilen 18-85 yaş arası 796 kişide Bausell’in Sağlık Geliştirici Davranışlar Ölçeği ve ÇSA ile elde edilen sonuçlar cinsiyet, yaş, eğitim durumu ve meslek açısından karşılaştırılmıştır. Ayrıca Bauselin Sağlık Geliştirici Davranışlar Ölçeği ile ÇSA’nın altbileşenleri arasındaki ilişkiler de değerlendirilmiştir. Araştırmaya katılan kişiler cinsiyet açısından karşılaştırıldığında kadınların sağlık geliştirici davranışlar açısından daha olumlu davranışlar gösterdikleri görülmektedir. ÇSA’dan elde ettikleri skorlara göre kadınlarda sağlık bilinci ve sağlıklılık için motivasyon fazla olmasına rağmen erkeklerin sağlık tatmini, sağlık ve hastalık konusunda sorumlulukları kadınlara oranla daha fazla bulunmuştur. Sağlık geliştirici davranışlarla ilgili olarak yaş gurupları karşılaştırıldığında yirmili yaşlardakilerin daha ileriki yaşlardakine oranla sağlık geliştirici davranışları daha az gösterdikleri tespit edilmiştir. Altmışlı yaşlardaki kişilerde sağlık endişesinin ve sağlık nedenli depresyonun genç yaşlara oranla yirmili yaşlara oranla daha fazla, sağlık tatminin ise daha az olduğu tespit edilmiştir. Meslekler karşılaştırıldığında; ev hanımlarının SGDP de yüksek skorlar almaları bu konuda Medya “TV” nin eğitici etkisini düşündürmüştür. Meslekler açısından değerlendirildiğinde sağlık tatminin en fazla emeklilerde olduğu ancak Sağlık Kontrolünde Diğer Güçlü kişilere inanmanın da buna eşlik ettiği görülmektedir. Sağlık nedenli depresyonun işsiz, işçi ve esnaflarda fazla olduğu görülmüştür. Sağlık nedenli depresyon ve sağlığının görünümünün izlenmesi açısından ev hanımlarında diğer gruplara oranla yüksek skorlar elde edilmiştir. Serbest meslek gurubu sağlığını kendi planlama kategorisinde yüksek skorlar elde etmiş ve sağlık nedenli depresyonu en düşük gurup olduğu görülmüştür. Sağlıksızlığı önleme motivasyonu ve sağlıkta hastalıktan korunma açısından en fazla skorlar öğrencilerde ve serbest meslek gurubunda bulunmuştur. Bu çalışmada işsizlerin sağlık geliştirici davranışlarla ilgili puanları diğer gruplara kıyasla oldukça düşük bulunmuştur. Sağlık geliştirici davranışlar açısından en başarılılar; Emekli, Serbest Meslek, Memur, Ev Hanımı, Öğrenci olarak tespit edilmiştir. Eğitim durumu açısından eğitim düzeyi arttıkça sağlık geliştirici davranışların olumlu etkilendiği görülmüştür. Sağlık nedenli depresyonun eğitim düzeyiyle ters orantılı olduğu gözlenmektedir. Sağlık endişesi ilkokul ve altı eğitim düzeyindekilerde artmaktadır. İlkokul ve altındakiler sağlık kontrolünde şans ve kadere daha fazla inanmaktadır, ve bu gurupta sağlık hastalık yönetimi yüksek öğrenim görenlerden az bulunmuştur. İlkokul ve altı eğitim düzeyinin sağlık tatminin daha üst eğitim düzeylerinden daha az olduğu görülmüştür. Sağlık kontrolünde diğer güçlü kişilere olan güven ve sağlık nedenli depresyonun eğitimle ters orantılı olduğu, eğitim arttıkça azaldıkları görülmüştür. Bauselin Sağlık Geliştirici Davranışlar ölçeğinden yüksek puan almış kişilerin ÇSA’nın olumlu psikolojik alt bileşenlerinden de yüksek skorlar aldıkları saptanmıştır. Sağlık geliştirici davranışlar azaldıkça eşlik eden olumsuz psikolojik durumlar artmaktadır. Bu çalışma toplumun çeşitli özelliklerine göre sağlık ihtiyaçları ve sağlıkla ilgili inançlarının iyi bilinerek sağlık hizmeti sunumunun gerekliliğini ve sağlık hizmetinden toplumun her kesimlerinin eşit yararlanmalarının sağlayacak metotlarının geliştirilmesi gerektiğini, bu amaçla özellikle sağlık personelinin toplumla olan informel ilişkilerini arttırmalarının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Sağlık eğitimi ve sağlığın geliştirilmesi etkinliklerinin kişilerin tüm yaşama ve çalışma anlarına yaygınlaştırılması gerekmektedir.

Son güncelleme:

[Ana sayfa] [Duyurular] [Seminer] [Kitap tanıtımı] [Kadro] [Tarihçe] [Tezler] [Mezuniyet öncesi] [Mezuniyet sonrası] [Laboratuvar] [İnternet bağlantıları]

Sayfayla ilgili öneri/ eleştirileriniz için: durusoyr@med.ege.edu.tr